Αποτυχημένο Κράτος;

Παναγιώτης Ιωακειμίδης 25 Ιαν 2017

Δύο χρόνια μετα και η Ελλάδα δίνει ολοένα και περισσότερο την εικόνα ενός ιδιόμορφου «αποτυχημένου Ευρωπαικού κράτους». Σύμφωνα με τον αποδεκτά επιστημονικό ορισμό , «αποτυχημένο» είναι ένα κράτος όταν «αδυνατεί να επιβάλει την παρουσία του και να διασφαλίσει τη νομιμότητα σε τμήματα της επικράτειάς του ή να εφαρμόσει αποτελεσματικά πολιτικές που έχει αποφασίσει, ή ακόμη να θεσπίσει ορισμένες πολιτικές λόγω ισχυρής αντίδρασης «επενδεδυμένων συμφερόντων». Η περίπτωση της Ελλάδας εμφανίζεται να ανταποκρίνεται ολοένα και περισσότερο σ’ όλες τις πτυχές του παραπάνω ορισμού.. Πρώτα απ’ όλα είναι εμφανής η αδυναμία (ή απροθυμία;) του κράτους να επιβάλει τη νομιμότητα σ’ ένα τουλάχιστον συγκεκριμένο τμήμα της επικράτειάς του – τα Εξάρχεια – με αποτέλεσμα η περιοχή να είναι το εκτροφείο κάθε έκνομης πράξης ή ακόμη και βίας. Σε κάποιο βαθμό το ίδιο συμβαίνει και με το πανεπιστημιακό άσυλο (π.χ. Πολυτεχνείο) όπου το κράτος αδυνατεί/ αδιαφορεί να επιβάλει τη νομιμότητα για την αντιμετώπιση εγκληματικών πράξεων.

Παρόμοια φαινόμενα δεν παρατηρούνται απολύτως σε καμιά άλλη ώριμη Ευρωπαϊκή χώρα μέλος ΕΕ.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτά που δημιουργούν την εικόνα του «αποτυχημένου κράτους». Η (μη) διαχείριση του προσφυγικού/ μεταναστευτικού προβλήματος, παρά τους σημαντικούς πόρους που διαθέτει για το σκοπό αυτό η ΕΕ, αποτελεί άλλη χαρακτηριστική περίπτωση. Ωστόσο η «πρόσληψη» της Ελλάδας ως «αποτυχημένου κράτους» έχει για τους Ευρωπαίους (και ιδιαίτερα την Προτεσταντική Ευρώπη) ως κύρια αφετηρία την ανικανότητα ( ή απροθυμία ?? του κράτους να εφαρμόσει πολιτικές/μεταρρυθμίσεις που έχει συμφωνήσει ( με τους Θεσμούς) και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά δομικά πρόβλημα όπως., π.χ. αυτό της φοροδιαφυγής (παρά την κάποια πρόοδο που έχει σημειωθεί). Τα επίπεδα της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα παραμένουν εντελώς ακατανόητα για οποιαδήποτε σοβαρή ευρωπαϊκή χώρα. Είναι επίπεδα τριτοκοσμικής χώρας (που καταλήγουν στη δυσβάσταχτη υπερφορολόγηση περιορισμένων κοινωνικών ομάδων). Ακόμη αυτό που επίσης χρωματίζει την Ελλάδα ως «αποτυχημένο κράτος» είναι η έκταση της διαφθοράς στη χώρα. Σε έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαφθορά η Ελλάδα ταξινομείται ως μια από τις πλέον διεφθαρμένες χώρες στην Ένωση σ’ ορισμένους δείκτες σε ακόμη χειρότερη θέση από τη Βουλγαρία και Ρουμανία. Άλλωστε το 99% των Ελλήνων παραδέχεται ότι η διαφθορά στη χώρα είναι «εκτεταμένη». Μια άλλη ειδικότερη πτυχή που συμβάλλει καθοριστικά στην εικόνα του «αποτυχημένου κράτους» συνδέεται με την αδυναμία απονομής δικαιοσύνης. Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα ίσως παγκοσμίως όπου υπάρχουν ένα εκατομμύριο εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις, ενώ ορίζονται δικάσιμοι σε δέκα ή και περισσότερα χρόνια από σήμερα.

Η σχετική βιβλιογραφία λέει ότι ένα «αποτυχημένο κράτος» είναι ή μετεξελίσσεται αναπόφευκτα σ’ ένα αυταρχικό ή ακόμη και ολοκληρωτικό και πάντως σε αμφίβολης ποιότητας δημοκρατικό κράτος με παραβίαση βασικών κανόνων του κράτους δικαίου, κατάλυσης της ανεξαρτησίας των αυτόνομων θεσμικών δομών (ανεξαρτήτων αρχών), ελέγχου της πληροφόρησης, συρρίκνωσης της πολυφωνίας, κ.λπ. Αυτός είναι ίσως ο πλέον επικίνδυνος δρόμος που πρέπει να κλείσει γρήγορα για την Ελλάδα..