4+1 προυποθέσεις για να πετύχει ο διάλογος Ελλάδας-Τουρκίας

Πηγή: Τα Νέα

Επιτέλους μετά πέντε χρόνια  ο διάλογος/ διερευνητικές επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ξαναρχίζει με την πραγματοποίηση της 61ης συνάντησης από τότε που εκκίνησαν το 2002, στις 25 Ιανουαρίου. Την Ελλάδα θα εκπροσωπεί ο  καθ όλα ικανός πρέσβυς Π. Αποστολίδης ενώ την Τουρκία (πιθανότατα) ο διευθυντής του ΥΠΕΞ, Τσ.  Ερτσιγές .  Ο διάλογος αυτός πρέπει να πετύχει προκειμένου στη συνέχεια να πάμε  στην τυπική διαπραγμάτευση και ενδεχομένως στο συνυποσχετικό για την προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη (Διεθνές Δικαστήριο Χάγης-ΔΔΧ).  Για να πετύχει όμως θα πρέπει να εκπληρωθούν πέντε  τουλάχιστον βασικές  προϋποθέσεις.

          Πρώτον, και οι δύο πλευρές θα πρέπει να παραμείνουν στο στάδιο αυτό στην αυστηρή λογική και νόημα του διαλόγου. Ότι δηλαδή δεν επιδίδονται σε τυπική διαπραγμάτευση αλλά σε μια διαδικασία ιχνηλάτησης προθέσεων, στόχων, ορίων και δυνατοτήτων εκατέρωθεν. Και εάν υπάρξει προσέγγιση και σύγκλιση απόψεων τότε μπορεί να ακολουθήσει η επόμενη φάση, δηλαδή αυτή της τυπικής  διαπραγμάτευσης που οδηγεί σε λύσεις . Ας μη λησμονείται ότι αυτή ακριβώς ήταν η λογική του διαλόγου/ διερευνητικών επαφών όταν ξεκίνησαν το 2002 μετα τις αποφάσεις του Ευρωπαικού Συμβουλίου του Ελσίνκι..

          Δεύτερον, και οι δύο πλευρές θα πρέπει να επιδείξουν διάθεση ευελιξίας. Η Τουρκία ιδιαίτερα θα πρέπει να εγκαταλείψει την απόλυτη άποψη ότι θα συζητηθούν όλα τα θέματα στο διάλογο, ακόμη και αυτά που δεν εμπίπτουν στο αυστηρό πεδίο των Ελληνοτουρκικών σχέσεων, όπως λ.χ. το ζήτημα της Μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη και κάποια άλλα. Αλλά και η Ελλάδα με την αναγκαία ευελιξία θα πρέπει να αποδεχθεί ότι το αντικείμενο του διαλόγου δεν μπορεί να είναι  αποκλειστικά και μόνο η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ (Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης).  Θα συζητηθεί όλο το πακέτο της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών, δηλαδή και το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης – χωρικά ύδατα. Άλλωστε μεταξύ 2002 και 2013 η αιγιαλίτιδα ζώνη και όχι η ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα ήταν το αντικείμενο του διαλόγου. Το 2013 με ελληνική πρωτοβουλία άλλαξε η agenda. Αντιλαμβάνομαι από τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού ότι κάτι τέτοιο μάλλον γίνεται αποδεκτό, καθώς σε  δηλωσεις του  αποφευγει πλεον  αναφορά συγκεκριμένα σε οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας..  Αναφερεται  σε “θαλάσσιες ζώνες” οι οποίες περλαμβάνουν και το εύρος των χωρικών υδάτων. Αλλωστε το κορυφαίο θέμα-κλειδί στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν είναι η οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκριπίδας- όσο σημαντική κι αν είναι-  αλλά το εύρος των χωρικών υδατων( βλέπε casus belli, κ.λπ ) έστω κιαν από νομική άποψη συνιστά κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας.    Και αναπόφευκτα μαζί με τα χωρικά ύδατα θα συζητηθεί και το εύρος του εναέριου χώρου και FIR, κλπ. Και βεβαίως τα ζητήματα που αμέσως ή εμμέσως «ακουμπούν» στο θέμα της οριοθέτησης ΑΟΖ/υφαλοκρηίδας  και ο νοών νοείτο.  Αλλά αυτό που προέχει είναι η εκατέρωθεν ευελιξία.

          Τρίτον, θα ήταν χρήσιμο εάν οι δύο πλευρές και πρωτίστως η Τουρκία μπορούσαν να δεσμευθούν ευθύς με την  έναρξη του διαλόγου ότι σε περίπτωση αδυναμίας επίτευξης συγκλίσεων και τελικά κάποιων λύσεων στη διαπραγμάτευση θα προσφύγουν στη Χάγη, στη διεθνή δικαιοσύνη. Μια τέτοια δέσμευση θα δημιουργούσε θετική προοπτική στη διαδικασία και το κατάλληλο κλίμα και ατμόσφαιρα. Επισημαίνω ότι κάτι ανάλογο ως προσέγγιση  προέβλεπαν και οι ρυθμίσεις του “Ελσίνκι” (1999) από τις οποίες ξεπήδησε και ο διάλογος.

          Τέταρτον, αυτονόητο είναι ότι στη διάρκεια του διαλόγου θα πρέπει να υπάρξει ένα αυστηρό moratorium αποφυγής παραβατικών πράξεων από πλευράς Τουρκίας και τοξικής ρητορικής (και λόγου) και από τις δύο πλευρές. Το “απαιτούν” άλλωστε και τα συμπεράσματα του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (10-11 Δεκεμβρίου). Αλλά και τα μέσα επικοινωνίας επιβάλλεται να δείξουν κάποια αυτοσυγκράτηση ( γιατί ορισμένα είναι ικανά να ... καταγγείλουν το γεγονός ότι η Τουρκία έρχεται στο διάλογο ως ...νεα πρόκληση γα την οποία θα πρέπει να επιβληθούν... κυρώσεις!) Επιπλέον στην περίοδο διεξαγωγής του διαλόγου χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στο χειρισμό ενός φαινομενικά άσχετου μεν θέματος – του κυπριακού. Περικλείει τη δυνατότητα να τινάξει πολλά στον αέρα στις σχέσεις των δύο χωρών. Από την άλλη μεριά, η Ελλάδα μπορεί να φέρει στο τραπέζι το θέμα των σχέσεων Τουρκίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) προβάλλοντας θέσεις που να διευκολύνουν το διάλογο και την προσέγγιση των δύο χωρών.

          Πέμπτον, αντίθετα με τον πρώτο κύκλο του διαλόγου (2002-2016) πιστεύω ότι ο νέος γύρος δεν θα πρέπει να είναι open-ended.  Θα πρέπει να καθορίσθεί  συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσής του (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι και η επαφή μεταξύ των δύο πλευρών θα διακοπεί). Ένας διμερής διάλογος ή διαπραγμάτευση κατά κανόνα επιτυγχάνει  μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης της διαδικασίας. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις τραβάει σε χρόνο χωρίς συνήθως απτά  αποτελέσματα.

          Ο διάλογος μπορεί και πρέπει να πετύχει παρά τις προφανείς δυσκολίες. Η επιχειρούμενη από την Τουρκία “επιστροφή” στην Ευρώπη προσφέρει μια πρόσθετη  θετική διάσταση που ευνοεί την επιτυχία, όπως άλλωστε και η άνοδος του Τζο Μπάιντεν στην εξουσία στις ΗΠΑ. 

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ