Μπορεί να μη διεκδικεί πλέον δάφνες πρωτοτυπίας, αλλά η θέση ότι τα (πολιτικά) παιχνίδια κερδίζονται στο κέντρο, εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά δημοφιλής. Σφραγίζει, άλλωστε, τόσο τις απόπειρες να ερμηνευτεί η πρόσφατη εκλογική πανωλεθρία της ΝΔ, όσο και τις προσπάθειες να εκτιμηθεί το βάθος της ηγεμονίας του ΠΑΣΟΚ. Ποιος είναι, όμως, στην πραγματικότητα, αυτός ο σχεδόν μυθοποιημένος κοινωνικός και πολιτικός χώρος; Τι ζητά και τι εκφράζει; Και το κυριότερο: είναι, άραγε, το κέντρο ένας χώρος στατικός, μια κοινωνική και εκλογική μάζα με σταθεροποιημένα ιδεολογικά χαρακτηριστικά, ή μήπως πρόκειται για μια κινούμενη άμμο, χωρίς παγιωμένες πολιτικές σταθερές;
Χρόνια πριν, η επερχόμενη τότε ΝΔ, στήριξε την προσπάθεια απογαλακτισμού της από την παράδοση της ορίτζιναλ Δεξιά στη γοητεία του «μεσαίου χώρου». Προσάρμοσε τη ρητορική της στα δεδομένα που είχαν διαμορφωθεί για τα μεσαία στρώματα προ της οικονομικής κρίσης και διαμόρφωσε ένα σύστημα ιδεών, στο κέντρο του οποίου υπήρχαν έννοιες όπως η αποτελεσματικότητα, η διαφάνεια και η αξιοπιστία. Κοινωνικά, άλλωστε, η «μεσαία τάξη», καθώς βρέθηκε μέσα στο ασανσέρ των αυξητικών ρυθμών ανάπτυξης που χαρακτήρισαν την τελευταία δεκαπενταετία, έζησε το μύθο μιας κοινωνίας που προοδεύει, παράγει, (υπερ)δανείζεται και καταναλώνει. Καθώς, μάλιστα, οι διεθνείς αλλά και οι εσωτερικές εξελίξεις έφερναν διαρκώς κοντύτερα την κεντροδεξιά με την κεντροαριστερά, ο χώρος του κοινωνικού κέντρου δεν απαιτήθηκε και μεγάλη προσπάθεια για να μεταναστεύσει μαζικά το 2004.
Τα υπόλοιπα είναι γνωστά: διάψευση ελπίδων, κενότητα λόγων, ανυπαρξία έργων, διαφθορά, αδιαφάνεια και, τελικά, κατάρρευση. Το 2009, ο μεσαίος χώρος εγκαταλείπει μαζικά τη ΝΔ και επανακάμπτει στο ΠΑΣΟΚ, με τρόπο μάλιστα που διαμορφώνει μια ριζικά διαφορετική πολιτική γεωγραφία. Ποιος «μεσαίος χώρος», όμως; Αυτός που γνωρίσαμε, ή κάποιος νέος, εντελώς διαφορετικός και, πιθανά, κοινωνικά μεταλλαγμένος;
Στις συνθήκες που διαμορφώνει η ύφεση, ο χώρος του κοινωνικού κέντρου βρίσκεται αντιμέτωπος με εξελίξεις που θίγουν ευθέως την εισοδηματική του κατάσταση, ενώ απειλούν με πραγματική προλεταριοποίηση το «κάτω τμήμα» της μεσαίας τάξης, αυτό που βρίσκεται επί χρόνια στη μεθόριο προνομιούχων και μη προνομιούχων. Κάπως έτσι, οι «μεσαίοι» επαγγελματίες και μισθωτοί που τραβούσαν το κάρο της ανάπτυξης και αιμοδοτούσαν με την αποταμίευση ή τον δανεισμό τους την κατανάλωση, αδυνατούν τώρα να ανταπεξέλθουν στις δανειακές τους υποχρεώσεις, βλέπουν κατάματα τον εφιάλτη της χρεωκοπίας, με μια κουβέντα νιώθουν τον κόσμο να φεύγει κάτω από τα πόδια τους.
Στις μέρες μας, ο «μεσαίος χώρος» μετατρέπεται, σε μεγάλο βαθμό, σε ένα χωνευτήρι απαισιόδοξων και απελπισμένων ανθρώπων. Στο εσωτερικό του, ωστόσο, δεν κυριαρχεί μόνο η τάση της ανασφάλειας και της εσωστρέφειας που εξάπτει πάντοτε μία μεγάλη κρίση, αλλά και μία τάση ριζοσπαστικοποίησης, που κινητοποιεί ευρύτατες ομάδες, οι οποίες αναζητούν «προοδευτικές λύσεις».
Το στοίχημα του κέντρου, είναι το στοίχημα της διαμόρφωσης ενός νέου πολιτικού μίγματος, που θα μεταδίδει, ταυτόχρονα, και ασφάλεια και προοπτική. Η κεντροαριστερά, σ’ αυτή την υπόθεση, στην Ελλάδα τουλάχιστον, δείχνει να έχει το πλεονέκτημα. Αρκεί, βεβαίως, το κοινωνικό κέντρο, η μεσαία τάξη, ή όπως αλλιώς προτιμάτε, να… υπάρχει.
Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος που περικλείει η θύελλα που σαρώνει τους καιρούς μας, είναι να βρεθούμε, ξαφνικά, μπροστά σε μια κοινωνία διπολική, χωρισμένη ανάμεσα σ’ αυτούς που ηγεμονεύουν και πλουτίζουν και σ’ αυτούς που απλά επιβιώνουν. Σε μια κοινωνία χωρίς… κέντρο.
